Zmiany w prawie oświatowym od września 2026 roku. Co przyniesie nowy rok szkolny?
Zmiany w prawie oświatowym od września 2026 r. oznaczają początek jednego z największych pakietów reform ostatnich lat. Nowy rok szkolny przyniesie nie tylko nowe podstawy programowe i ramowe plany nauczania, ale także zmianę organizacji pracy szkół, zasad wsparcia uczniów czy przeobrażenia form doradztwa zawodowego. Dla dyrektorów, nauczycieli i organów prowadzących będzie to czas intensywnego dostosowywania się do nowych przepisów.
Zmiany w prawie oświatowym obejmują zarówno rozwiązania, które zaczną obowiązywać wraz z początkiem roku szkolnego, jak i przepisy przyjęte wcześniej, których stosowanie rozpocznie się dopiero od 1 września 2026 r. Część zmian ma charakter organizacyjny, inne wpłyną bezpośrednio na codzienną pracę nauczycieli, dyrektorów oraz funkcjonowanie uczniów i rodziców. Zebraliśmy najważniejsze regulacje, o których szkoły powinny pamiętać przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego.
Nowe podstawy programowe – Reforma 26. Kompas Jutra
Najważniejsza zmiana od 1 września 2026 r. dotyczy wejścia w życie nowych podstaw programowych oraz zmienionych ramowych planów nauczania. Nowa podstawa programowa nie obejmie od razu wszystkich uczniów. W roku szkolnym 2026/2027 będzie stosowana w wychowaniu przedszkolnym oraz w klasach I i IV szkoły podstawowej. W kolejnych latach reforma ma obejmować następne roczniki. Oznacza to, że szkoły będą przez pewien czas funkcjonowały w dwóch porządkach. Dla części uczniów według nowych przepisów, a dla pozostałych — według dotychczasowych podstaw i ramówek.
Nowa podstawa programowa ma przesuwać akcent z samego przekazywania wiedzy na rozwijanie kompetencji, samodzielności i sprawczości uczniów. W dokumentach MEN pojawia się m.in. pojęcie „doświadczeń edukacyjnych”, czyli działań praktycznych, projektowych i zespołowych, które mają pomagać uczniom lepiej rozumieć świat i stosować wiedzę w praktyce. W klasach IV–VIII w docelowym układzie większe znaczenie mają mieć także moduły międzyprzedmiotowe, m.in. edukacja medialna, klimatyczna, ekonomiczno-finansowa, obywatelska, filozoficzna oraz związana z bezpieczeństwem. To ważna zmiana dla nauczycieli, ponieważ wymaga większej współpracy między przedmiotami i bardziej elastycznego planowania pracy szkoły.
Zmiany w ramowych planach obejmują m.in. zwiększenie tygodniowego wymiaru zajęć w edukacji wczesnoszkolnej z 20 do 21 godzin. W docelowym układzie szkoły podstawowej pojawi się także nowa formuła przyrody w klasach IV–VI, edukacja obywatelska w klasach VI–VII oraz zajęcia praktyczno-techniczne w klasach IV–VI. MEN zapowiada również większą pulę godzin do dyspozycji dyrektora, które będzie można wykorzystać m.in. na wzmacnianie kompetencji podstawowych uczniów.
Zmiany w prawie oświatowym: więcej projektów, współpracy i praktycznych doświadczeń uczniów
Jednym z kierunków Reformy26. jest wzmocnienie pracy metodą projektu. Tydzień projektowy ma być wdrażany stopniowo: w roku szkolnym 2026/2027 szkoły będą mogły go organizować, natomiast obowiązkowo ma pojawiać się w kolejnych latach dla następnych roczników. To zmiana nie tylko organizacyjna, ale także metodyczna. Szkoły będą musiały zaplanować, jak łączyć treści z różnych przedmiotów, jak oceniać pracę uczniów w projektach i jak dokumentować efekty. W praktyce większego znaczenia nabierze współpraca nauczycieli w zespołach przedmiotowych międzyprzedmiotowych.
Edukacja zdrowotna po nowemu
Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna jest obowiązkowym przedmiotem w klasach IV–VIII szkoły podstawowej oraz w szkołach ponadpodstawowych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami w szkołach podstawowych zajęcia realizowane będą w wymiarze jednej godziny tygodniowo w każdej klasie IV–VIII, natomiast w liceach, technikach i branżowych szkołach I stopnia – jednej godziny tygodniowo przez dwa lata nauki (łącznie dwie godziny w cyklu kształcenia), przy czym o tym, w których klasach zajęcia będą prowadzone, decyduje dyrektor szkoły. Obok obowiązkowego przedmiotu funkcjonować będzie także nieobowiązkowy przedmiot „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”, który nie podlega ocenianiu.
Podstawa programowa edukacji zdrowotnej obejmuje zagadnienia związane m.in. ze zdrowiem fizycznym, psychicznym i społecznym, aktywnością fizyczną, odżywianiem, profilaktyką uzależnień, bezpieczeństwem, pierwszą pomocą, higieną cyfrową, zdrowiem środowiskowym oraz zdrowiem seksualnym. W szkołach ponadpodstawowych uwzględniono również tematykę funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Wprowadzenie przedmiotu wpisuje się w kierunki polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027, kładące nacisk na bezpieczeństwo, dobrostan psychiczny uczniów, odporność społeczną oraz odpowiedzialne korzystanie z nowych technologii.
Zakaz używania telefonów komórkowych w szkołach
Jedną z najbardziej komentowanych zmian jest wprowadzenie zakazu z korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych w szkołach. Od 1 września 2026 r. obowiązują nowe przepisy dotyczące korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych w szkołach. Wprowadzają one zasadę, zgodnie z którą uczniowie szkół podstawowych nie mogą korzystać z telefonów komórkowych ani innych urządzeń umożliwiających porozumiewanie się na odległość oraz rejestrowanie obrazu lub dźwięku. Zakaz obowiązuje zarówno podczas pobytu na terenie szkoły, jak i w czasie zajęć organizowanych poza szkołą. Zakaz obejmuje również przerwy międzylekcyjne.
Przepisy przewidują jednak wyjątki. Korzystanie z telefonu jest dopuszczalne za zgodą nauczyciela, jeżeli służy realizacji programu nauczania, sprawdzeniu wiedzy lub zapewnieniu kontaktu z rodzicami w nagłej sytuacji. Dyrektor szkoły może wyrazić zgodę na korzystanie z telefonu lub innego urządzenia elektronicznego przez ucznia ze względu na chorobę, niepełnosprawność lub inne szczególne potrzeby. Zakaz nie obowiązuje również w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia, zdrowia lub mienia.
Inne rozwiązania przyjęto w szkołach ponadpodstawowych oraz dla dorosłych. Tam ustawodawca pozostawił szkołom możliwość samodzielnego określenia w statucie, czy telefony będą całkowicie zakazane, czy też będzie można z nich korzystać na określonych zasadach. Ustawa umożliwia również organizowanie szkolnych depozytów na telefony, z zachowaniem zasad ochrony prywatności uczniów. Szkoły mają czas do 31 grudnia 2026 r. na dostosowanie swoich statutów do nowych regulacji.
Stołówki i sklepiki szkolne: nowe wymagania żywieniowe
Od 1 września 2026 r. zmienią się także zasady dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w szkołach. Nowe rozporządzenie ministra zdrowia zostało podpisane w lutym 2026 r. i ma zastąpić dotychczasowe regulacje dotyczące m.in. sklepików szkolnych, automatów vendingowych oraz stołówek.
Celem zmian jest ograniczenie dostępu do produktów wysoko przetworzonych i o niskiej wartości odżywczej. W stołówkach większy nacisk ma być położony na wodę, warzywa, produkty pełnoziarniste, sezonowość oraz możliwość zapewnienia posiłków roślinnych. Dla szkół oznacza to konieczność przejrzenia umów z ajentami sklepików, dostawcami żywności i firmami cateringowymi.
Większa rola oceny funkcjonalnej
Od 1 września 2026 r. większe znaczenie zyska ocena funkcjonalna ucznia, która ma pomóc lepiej dopasować orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznych do rzeczywistych potrzeb dziecka. Szkoła będzie przygotowywać opinię o funkcjonowaniu ucznia na potrzeby postępowania orzeczniczego, opisując jego aktywność i uczestnictwo w życiu szkolnym, mocne strony, trudności, efekty dotychczasowego wsparcia oraz warunki sprzyjające nauce. Celem nowych przepisów jest odejście od koncentrowania się wyłącznie na deficytach na rzecz całościowej oceny funkcjonowania ucznia w jego naturalnym środowisku edukacyjnym, co ma ułatwić zaplanowanie skuteczniejszego wsparcia.
Szkolnictwo branżowe: nowe zawody w klasyfikacji
Zmiany w prawie oświatowym od września 2026 r. obejmą również szkolnictwo branżowe. Ministerstwo Edukacji zapowiedziało wprowadzenie 11 nowych zawodów do klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego. Wśród nich znalazły się m.in. technik cyberbezpieczeństwa, technik optoelektroniki, monter optoelektroniki, agroogrodnik oraz zawody związane z florystyką, ogrodnictwem, architekturą krajobrazu i arborystyką. To istotna informacja dla szkół branżowych, techników, organów prowadzących i pracodawców. Nowe zawody mają odpowiadać na potrzeby rynku pracy, zwłaszcza w obszarach cyberbezpieczeństwa, nowoczesnych technologii, ogrodnictwa i usług środowiskowych.
Doradztwo zawodowe bliżej rynku pracy
Od roku szkolnego 2026/2027 zmieniają się także przepisy dotyczące doradztwa zawodowego. Nowe rozwiązania mają wzmocnić współpracę szkół z pracodawcami oraz branżowymi centrami umiejętności. Program doradztwa zawodowego będzie lepiej dostosowany do potrzeb lokalnego rynku pracy i oczekiwań przyszłych pracodawców.
Dla szkół oznacza to, że doradztwo zawodowe nie powinno ograniczać się do pojedynczych lekcji czy testów predyspozycji. Większe znaczenie zyskają wizyty zawodoznawcze – również w branżowych centrach umiejętności – współpraca z rodzicami oraz wykorzystywanie prognoz rynku pracy i nowoczesnych narzędzi cyfrowych. Zaktualizowane zostaną również treści programowe, uzupełnione o kompetencje przyszłości. Wśród nich znajdą się m.in. umiejętności cyfrowe oraz wiedza dotycząca wpływu sztucznej inteligencji na rynek pracy.
Zmiany w prawie oświatowym – co dyrektor powinien przygotować przed 1 września?
Najbliższe tygodnie będą dla dyrektorów czasem porządkowania dokumentacji i organizacji pracy szkoły. W pierwszej kolejności trzeba sprawdzić arkusz organizacyjny, szkolne zestawy programów nauczania, plany pracy zespołów nauczycielskich, program wychowawczo-profilaktyczny oraz wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego. W placówkach prowadzących żywienie konieczny będzie także przegląd zasad funkcjonowania stołówek, sklepików i automatów. Szczególnej uwagi wymagają statuty szkół. Część zmian — zwłaszcza dotyczących telefonów czy organizacji nowych zajęć — będzie wymagała bowiem dostosowania zapisów statutowych.
