1,1K

Ocena pracy to proces służący monitorowaniu stopnia realizacji przez nauczycieli obowiązków wynikających z przepisów prawa oświatowego i ustawy – Karta Nauczyciela. Obejmuje ona zadania dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, a także inne obowiązki określone w statucie szkoły. Pod koniec 2025 roku została przygotowana nowelizacja przepisów dotyczących oceniania nauczycieli. Powstała ona na podstawie wniosków grupy roboczej Zespołu ds. pragmatyki zawodowej nauczycieli, a jej celem jest uczynienie systemu ocen bardziej sprawiedliwym, czytelnym i zgodnym z rzeczywistymi zadaniami nauczycieli. 

Głównym założeniem nowych zasad oceniania jest odejście od czysto formalnej kontroli na rzecz realnego wsparcia rozwoju zawodowego nauczycieli. Nowy system ocen ma nie tylko identyfikować ewentualne braki, ale przede wszystkim wskazywać mocne strony, motywować do podnoszenia kompetencji oraz promować dobre praktyki edukacyjne. Istotnym celem jest również ujednolicenie kryteriów oceniania w skali całego kraju, tak aby nauczyciele byli oceniani według porównywalnych standardów. 

Ocena pracy uwzględnia w szczególności: 

•   poprawność merytoryczną i metodyczną prowadzonych zajęć; 
•   dbałość o bezpieczeństwo uczniów; 
•   współpracę z rodzicami; 
•   aktywność w zakresie doskonalenia zawodowego. 

Ocena pracy – główne zasady  

Ocena pracy nauczycieli dotyczy stopnia realizacji obowiązków określonych w art. 6 oraz art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela, a także art. 5 ustawy Prawo oświatowe i obejmuje wszystkie obszary działalności szkoły. Ocenie pracy podlegają wszyscy nauczyciele, niezależnie od wymiaru zatrudnienia, zarówno szkół publicznych, jak i niepublicznych. Ocena pracy nauczycieli może być dokonana w każdym czasie, jednak nie wcześniej niż po upływie roku od dnia dokonania poprzedniej oceny. Może ona zostać przeprowadzona z inicjatywy dyrektora szkoły lub na wniosek: nauczyciela, organu sprawującego nadzór pedagogiczny organu prowadzącego szkołę, rady szkoły lub rady rodziców, a w przypadku nauczycieli placówek doskonalenia nauczycieli – kuratora oświaty. 

Dyrektor szkoły jest zobowiązany dokonać oceny pracy nauczycieli w terminie nie dłuższym niż trzy miesiące od dnia złożenia wniosku przez nauczyciela. W przypadku wszczęcia oceny z inicjatywy dyrektora, termin ten liczony jest od dnia doręczenia nauczycielowi pisemnego powiadomienia o rozpoczęciu procedury. Do trzymiesięcznego okresu dokonywania oceny pracy nauczyciela nie wlicza się okresów usprawiedliwionej nieobecności w pracy trwającej dłużej niż 14 dni, okresów ferii szkolnych, a w przypadku nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których nie przewidziano ferii – okresów urlopów wypoczynkowych trwających nieprzerwanie co najmniej 14 dni kalendarzowych. 

Awans zawodowy na stopień nauczyciela dyplomowanego po zmianach z 2022 roku

Zakres i kryteria oceny pracy nauczycieli 

Nowe zasady mają zastosowanie do wszystkich procedur wszczętych od 28 listopada 2025 r. Oznacza to, że jeśli proces oceny pracy nauczyciela rozpoczął się przed tą datą – należy stosować przepisy dotychczasowe. Kluczowa jest data wszczęcia procedury, a nie jej zakończenia. Wedle nowych uregulowań został uchylony podział na obowiązkowe i dodatkowe kryteria w obrębie szczegółowych kryteriów oceny pracy nauczyciela. Wszystkie wskazane w rozporządzeniu kryteria zostały też zredukowane, a te, które obowiązują, są określone jako kryteria szczegółowe. Aktualne jest ich 12 i obejmują:  

1. poprawność merytoryczną i metodyczną prowadzonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, wynikających ze specyfiki szkoły i zajmowanego stanowiska, z uwzględnieniem wykorzystania metod aktywizujących ucznia, w tym narzędzi multimedialnych i informatycznych, dostosowanych do specyfiki zajęć; 
2. analizowanie własnej pracy i wykorzystywanie wniosków wynikających z tej analizy do doskonalenia procesu dydaktyczno-wychowawczego i opiekuńczego oraz osiąganie pozytywnych efektów pracy; 
3. dbałość o bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki; 
4. znajomość praw dziecka, w tym postanowień określonych w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r., ich realizację oraz kierowanie się dobrem ucznia i troską o jego zdrowie z poszanowaniem jego godności osobistej; 
5. wspieranie każdego ucznia, w tym ucznia niepełnosprawnego, w jego rozwoju oraz tworzenie warunków do aktywnego i pełnego uczestnictwa ucznia w życiu szkoły oraz środowiska lokalnego; 
6. kształtowanie u uczniów szacunku do drugiego człowieka, świadomości posiadanych praw oraz postaw: obywatelskiej, patriotycznej i prospołecznej; 
7. współpracę z innymi nauczycielami w zakresie wynikającym z realizowanych przez szkołę zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz zadań statutowych; 
8. przestrzeganie przepisów prawa z zakresu funkcjonowania szkoły oraz wewnętrznych uregulowań obowiązujących w szkole, w której nauczyciel jest zatrudniony; 
9. poszerzanie wiedzy i doskonalenie umiejętności związanych z wykonywaną pracą, w tym umiejętności komunikacyjnych i interpersonalnych, oraz wykorzystanie w pracy wiedzy nabytej w wyniku doskonalenia zawodowego; 
10. współpracę z rodzicami; 
11. realizowanie innych zajęć i czynności, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 Karty Nauczyciela; 
12. diagnozowanie potrzeb i możliwości ucznia oraz indywidualizowanie pracy z uczniem. 

Nowe podejście 

Nowe zasady oceniania zakładają wielowymiarowe podejście do pracy nauczycieli. Ocenie podlega nie tylko realizacja programu nauczania, ale także metody pracy dydaktycznej, umiejętność indywidualizacji nauczania, współpraca z uczniami i rodzicami oraz zaangażowanie w życie szkoły. Coraz większą wagę przykłada się do kompetencji miękkich, takich jak komunikacja, empatia czy zdolność rozwiązywania konfliktów. Istotnym elementem jest również analiza efektów pracy nauczyciela, rozumianych nie wyłącznie jako wyniki egzaminów, lecz także postępy uczniów, ich aktywność oraz rozwój społeczny i emocjonalny. Dzięki temu ocena ma być bardziej całościowa i lepiej odzwierciedlać realny wpływ nauczyciela na proces kształcenia. 

Nowa skala punktacji 

Ważną zmianą w ocenie pracy nauczycieli jest wprowadzenie jednolitej skali punktacji. Obecnie poziom spełniania każdego kryterium oceny pracy nauczyciela ustalane jest w punktach od 0-3, bez liczb ułamkowych. Dyrektor szkoły, uzasadniając ocenę pracy nauczyciela w karcie oceny pracy, ma obowiązek przedstawić liczbę punktów, którą nauczyciel uzyskał za każde kryterium zastosowane do jego oceny pracy. 

0 punktów – kryterium niespełnione, 

1 punkt – spełnione w stopniu podstawowym, 

2 punkty – spełnione w stopniu zadowalającym, 

3 punkty – spełnione w stopniu wysokim. 

Zostało utrzymane przeliczanie sumy punktów na daną ocenę pracy nauczyciela, które jest zależne od zakresów wyrażonych w procentach. Nowa skala punktacji odpowiada nowemu sposobowi ustalania oceny końcowej: 

• (32,4 – 36 pkt) 90–100% – ocena wyróżniająca, 
• (27 – 32,39 pkt) 75–89% – ocena bardzo dobra, 
• (19,8 – 26,99 pkt) 55–74% – ocena dobra, 
• (poniżej 19,8 pkt) poniżej 55% – ocena negatywna. 

Rola dyrektora szkoły w ocenie pracy nauczyciela 

W nowym systemie oceniania kluczową rolę odgrywa dyrektor szkoły, który staje się nie tylko przełożonym, ale także mentorem i koordynatorem rozwoju kadry pedagogicznej. Dyrektor odpowiada za przeprowadzanie oceny, formułowanie wniosków oraz planowanie działań wspierających nauczyciela. Podkreśla się przy tym konieczność zachowania obiektywizmu oraz oparcia oceny na jasno określonych kryteriach. Między innymi dlatego dyrektor szkoły i nauczyciel nie wybierają już kryteriów oceny pracy. Nauczyciel oceniany jest według wszystkich 12 kryteriów, które są określone w rozporządzeniu. 

Nowe zasady zakładają również większą transparentność procesu oceniania. Nauczyciel powinien być informowany o kryteriach oceny, terminach oraz możliwościach odwołania się od decyzji. Ma to budować zaufanie i ograniczać poczucie arbitralności ocen. Zgodnie z obowiązującymi przepisami dyrektor ma obowiązek zapoznać nauczyciela nie tylko z projektem oceny pracy, ale również z treścią opinii wydanych w trakcie procedury (rady rodziców, samorządu uczniowskiego, właściwego doradcy metodycznego lub innego nauczyciela dyplomowanego lub mianowanego, a w przypadku nauczyciela początkującego – z opinią mentora). Ponadto powinien umożliwić nauczycielowi zgłoszenie uwag i zastrzeżeń nie tylko do projektu oceny, ale też do tych opinii.  

Jeżeli nauczyciel wniesie odwołanie od oceny pracy, dyrektor szkoły, przekazując je do organu sprawującego nadzór pedagogiczny, dołącza do niego pisemne odniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Wedle obecnie obowiązujących przepisów, teraz pismo to musi również przekazać nauczycielowi. 

Profesjonalizm nauczycieli – idea, której wciąż szukamy

Samoocena i informacja zwrotna 

Jednym z istotnych elementów nowych zasad jest wzmocnienie mechanizmu samooceny nauczyciela.  Ma on możliwość dokonania refleksji nad własną pracą, wskazania osiągnięć oraz obszarów wymagających doskonalenia. Samoocena staje się punktem wyjścia do rozmowy z dyrektorem lub zespołem oceniającym. 

Równie ważna jest informacja zwrotna, która powinna mieć charakter konstruktywny i rozwojowy. Dyrektor ma obowiązek uzasadnić punktację poszczególnych kryteriów zastosowanych do oceny pracy nauczyciela. Zamiast krótkiej, punktowej oceny nauczyciel otrzymuje szczegółowe omówienie swoich działań oraz rekomendacje dotyczące dalszego rozwoju. Taki model sprzyja uczeniu się przez całe życie i podnoszeniu jakości pracy dydaktycznej. 

Warto podkreślić, że ocena negatywna nie powinna być postrzegana wyłącznie jako sankcja, lecz jako sygnał do wdrożenia działań naprawczych, takich jak mentoring, szkolenia czy konsultacje metodyczne. Nowe zasady oceniania nauczycieli stanowią próbę modernizacji systemu oświaty i dostosowania go do współczesnych wyzwań edukacyjnych. Jeśli ocena stanie się narzędziem rozwoju, a nie kontroli, może przyczynić się do podniesienia jakości nauczania i wzmocnienia roli nauczyciela w społeczeństwie.